Егістіктен мол өнім алу үшін оны агротехникалық шараларды қатаң сақтай отыра өңдеу мен тиімді игерудің шаруалар қауымы үшін пайдалы екені айтпаса да түсінікті. Жерді тиімді өңдеу мен топырақ құнарлығын жоғалтпай сақтау, сондай-ақ жергілікті жерде тұқым шаруашылығын дамыту, жаңа сұрыптарды шығару мен жерсіндіру, оны аудандастыру жөніндегі жұмыстар өңірдегі аграрлық саланың дамуына оң серпін беретіні сөзсіз. Осы ретте «Республикалық фитосанитарлық диагностика және болжамдар әдістемелік орталығы» РММ Сауран аудандық филиалы ауыл шаруашылығы дақылдарының жаңа сорттарын жерсіндіруге жұмыс істеп келе жатқан бірден-бір мекеме.

Аталған мемлекеттік мекеменің директоры Нұрила Әбдіқалықованың айтуынша, мекемеге қарасты егіс алқаптарында күздік бидай мен арпаның жаңа тұқымдары сыналу үстінде.

– Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Жолдауында «Шаруаларды жер жағдайы немесе ауа райы емес, инновациялық амал-тәсілдер табысқа жеткізеді. Заманауи ғылымға сүйенбесе, ауыл шаруашылығы жай тоқырауға емес, құрдымға кетеді. Агроғылымды дамыту және ең бастысы, оны ауыл шаруашылығында іс жүзінде қолдану үшін шаралар қабылдау қажет. Ұлттық аграрлық ғылыми-білім беру орталығын зерттеу ісінің барлық сатысын қамтитын агротехнология хабына айналдыру керек», – деген Президент Үкіметтің алдына ауыл шаруашылығын стратегиялық маңызды мәселе ретінде қойып отыр. Президент тапсырмасын жүзеге асыру мақсатында ауданда өнімділікті арттыратын зертханалық жұмыстар қолға алынған. Бүгінгі күні жаңа сорттар мекемеге тиесілі 200 гектар егістік алқапта сыналады. Жыл сайын сынақ ретінде арпа мен бидай дақылдарының жаңа сұрыпты тұқымдары орналастырылады.  Оның ішінде, алқаптың екі гектары ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізуге арналған. Ал өзге гектардан алынған арпа-бидайдың өнімі облыстық филиалға өткізіледі. Аудандық сорт сынау мекемесінің мамандары биыл қазан айында жылдағы қалыптасқан дәстүрмен тиісті агротехникалық шараларды басшылыққа ала отырып, алдағы жылдың өнімі үшін сорт сынау учаскесіне қарасты егістік алқапқа күздік бидай себу жұмыстарын атқаратын болады, – дейді ол.  

Жалпы бүгінге дейін мекеме біраз жұмыс атқарған. Орталық директорының айтуынша, алдыңғы жылдары мекеме агрономдарының қатысуымен «Бақытжан», «Несіпхан», «КИЗ-2020» аталатын күздік бидайдың жаңа сұрыптарымен қатар, Ресейден осында жеткізілген бидайдың сегіз бірдей сорты себіліп, сынақтан сәтті өткізілген. Аталған сұрыптар Сауран ауданының топырағына жерсінген жағдайда және жақсы өнімділік көрсететін болса, мекеменің облыстық филиалына жіберіледі. Тұқым ары қарай ғылыми-зерттеу институттарында қайта зерттелгеннен кейін ғана тұқым шаруашылықтарына таратылады.

Бұдан бұрын сорт сынау учаскесінде басқа да астық өнімдерімен қатар күздік бидайдың басқа «Томирис-60» деп аталатын сұрпы сынақтан өткізілген. Бидайдың бұл түрі құрғақшылыққа төзімді болып келетін азықтық дақыл. Тұқымдар негізінен сорт сынау мекемесінің алқаптарында үш-төрт жыл қатарынан сыналғаннан кейін ғана жақсы нәтиже береді.

– Жалпы аграрлық саланың ең бір сүбелі тармағы саналатын сорт сынау және алқаптағы ғылыми-зерттеу жұмыстарының маңыздылығы туралы көп айтуға болады. Бұл ретте сорт сынау учаскесі былтыр 40 гектар алқапқа күздік бидайдың барлығы 48 сорты орналастырса, ал жаздық арпаның 12 сорты себіліп, сыналу үстінде. Биыл сорт сынауға себілген дәнді дақылдарды күтіп-баптау және зерттеу жүргізу кезінде байқағанымыздай, бұл бағыттағы жұмыстар жақсы нәтиже көрсетіп отыр.

Атап айтқанда, жаңа сорттарды аудандастыру мақсатында егілген төрт сорт жергілікті топырақта сыналды. Ең бірінші кезекте егілген сорттың өнімділігі, мыңдан салмағы, түрлі өсімдік ауруларына төзімділігі, жергілікті ауа райына бейімделуі және топыраққа жерсінуі басты назарға алынады. Бұл сынақтан өтіп жатқан сорттар үш жыл қатарынан сыналып, нәтижесінде жоғары көрсеткіш көрсетіп отыр. Құрғақ ауа райына және суық ауа райына да бірдей төзімді. Бұл сорттар мемлекеттік реестрге қойылғаннан кейін ғана аудандастырылып, жергілікті шаруаларға егуге ұсыныс берілетін болады. Биыл сорт сынау учаскесінің егістік алқабында дәнді дақылдың барлық сорты сынақтан өткзілу үстінде.

Ендігі кезекте жаздық арпа дақылына келетін болсам, биыл учаске егістігінде «Бәйшешек-2020», «Арна», тағы басқа жаңа сорттар үш жыл қатарынан сыналып, оның ауруға және құрғақшылыққа төзімді екеніне ғылыми тұрғыда көз жеткізіп отырмыз. Сорт сынау учаскесінде сыналған астық дақылдарының жаңа сорттары арнайы қапшыққа салынып, нөмірленгеннен кейін ең алдымен Алматы қаласындағы астық зерттейтін арнайы лабораторияға жолданады. Ондағы мамандар сорттың химиялық құрамын терең зерттеп, оның нәтижесін учаскеге қайта жібереді. Оны біз есепке алып, қайтадан облыстық филиалға жолдаймыз. Ары қарай жаңа сорттардың аудандастыру туралы мәселе қаралады. Жұмыс процесі ғылыми мамандардың тарапынан жасалатын тиісті кешенді зерттеулермен жалғасып, осылай сатылай жүзеге асырылады, – дейді Нұрила Әбдіқалықова. 

Жалпы Сауран кешендік мемлекеттік сорт сынау учаскесі мекемесі мамандарының да өсімдік шаруашылығын дамыту ісіндегі ғылымға қосып отырған үлесі мол. Негізінен ауыл шаруашылығы дақылдарының ішіндегі астық және масақты дәнді дақыл тұқымдарын сынақтан өткізіп, оны ел өңірлерінде орналастырып, одан сапалы да мол өнімге қол жеткізуді қамтамасыз етуде. «Тұқымның фитоанализі жыл сайын қажет. Себебі дәнді дакылдардың тұқымдары ақуыз, минералдарға бай болып келеді. Ал бұл қоздырғыштарға жақсы сақталу көзі болып табылады. Тұқымдарды фитосанитариялық талдау – қазіргі заманғы технологиялар арқылы ауыл шаруашылығы өндірісіне ықпал ету. Сол арқылы біз  фитопатогендердің ауылшаруашылық өсімдіктерінің белгілі бір мөлшерде ықтимал зақымдануын болжауға болады. Біз олардың өнімділігі мен өсірілген өнімнің сапасын сақтауға мүмкіндік беретін тұқым себуге дайындай аламыз» дейді ол.

 Мекеме мамандарына тиісті ғылыми жұмыстармен айналысуға толық жағдай жасалған.

– Тәжірибелі агроном ретінде айтарым, өңірде ақ егіспен айналысатын аудан шаруашылықтарына да ақыл-кеңес ұсынуды да жөн көріп отырмын. Сауран ауданының табиғи жағдайына байланысты біздің өңірде күздік бидай негізінен жылдың 15 қыркүйек пен 15 қазанның аралығында себілгені дұрыс. Өйткені, осы уақыт аралығында жерге сіңірілген дән уақтылы топыраққа түсіп, уақтылы тамырланып, өнеді. Нәтижесінде, келер жылы көктемде де оның шығуы, масағына дәннің байлануы сияқты табиғи процестер өз уақтысында жүреді. Басқаларға қарағанда осы уақыт аралығында жерге сіңірілген күздік бидай жақсы өнім береді. Шаруаларға айтар тағы бір кеңесім, сүдігер көтеру және мәселесіне де ерекше мән берген жөн. Сүдігерге айдалатын алқапты әр жылдың қазан айының жиырмасыншы жұлдызынан бастап өңдеген дұрыс. Одан бөлек, егістік алқаптарда агротехникалық шараларды сақтау да маңызды. Өнімді уақтылы дәрілеп, органикалық және минералды тыңайтқыштарды уақтылы бергенде ғана алқаптан мол өнім алуға болады. Сондай-ақ, масақты дәнді дақылдарды сәуір айында бас байламай тұрып химиялық өңдеуден өткізген дұрыс. Мұндай шаралар дақылға нәр беріп, оның толық жетілуіне жағдай туғызады, – дейді Нұрила Әбдіқалықова.