Орталық Азия экономикасының жалпы көлемі жарты триллион доллардан асты. Оның жартысынан астамы Қазақстанның үлесіне тиесілі. Сондай-ақ еліміз экспорт көлемі мен жинақталған шетелдік инвестициялар бойынша өңірде көш бастап тұр.

The Times of Central Asia дерегінше, Қазақстан, Өзбекстан, Түрікменстан, Қырғызстан және Тәжікстанның жиынтық жалпы ішкі өнімі 543 млрд долларға бағаланады. Соның 306 млрд доллары Қазақстанға тиесілі.

Салыстырмалы түрде алғанда, Өзбекстан экономикасының көлемі – 147 млрд доллар, Түрікменстанда – 50 млрд доллар, Қырғызстанда – 23 млрд доллар, ал Тәжікстанда – 18 млрд доллар.

Қазақстан Орталық Азия экспортының үштен екісін қамтамасыз етеді

Қазақстанның сыртқы саудадағы үлесі бұдан да жоғары. Орталық Азия елдерінің жалпы экспорт көлемі 139 млрд долларды құрайды. Соның 92 млрд доллары немесе 66%-ы Қазақстанға тиесілі.

Өзбекстан өңірлік экспорттың 23%-ын немесе 32 млрд долларын қамтамасыз етеді. Түрікменстанның үлесі – 5% немесе 7 млрд доллар, Қырғызстанда – 4% немесе 6 млрд доллар, ал Тәжікстанда шамамен 1% немесе 1,6 млрд доллар. Қазақстан мен Тәжікстан бойынша шолуда 2024 жылғы деректер пайдаланылған.

Осылайша, Қазақстан Орталық Азиядағы негізгі экспорттық орталық болып қалып отыр. Ел бес мемлекеттің жалпы экспортының шамамен үштен екісін қамтамасыз етеді.

Шетелдік инвестициялардың 70%-ға жуығы Қазақстанға тиесілі

Қазақстанның шетелдік капитал тартудағы үлесі де жоғары. Орталық Азиядағы жинақталған тікелей шетелдік инвестициялар көлемі 220,5 млрд долларға бағаланады.

Оның 151,3 млрд доллары немесе 68,6%-ы Қазақстанға тиесілі. Одан кейін Түрікменстан – 44,6 млрд доллар, Өзбекстан – 16,7 млрд доллар. Ал Қырғызстан мен Тәжікстанның әрқайсысына шамамен 4 млрд доллардан келеді.

Қазақстан өңір экономикасының елеулі бөлігін қалыптастырғанымен, Орталық Азия халқының төрттен бірі ғана елімізде тұрады. Өңірдегі 83,6 млн адамның шамамен 21 миллионы немесе 25%-ы Қазақстанда тұрады. Ал Өзбекстанға Орталық Азия халқының 44%-ы немесе шамамен 37 млн адам тиесілі.

Қаржылық көрсеткіштер бойынша да Қазақстан көршілес елдерден ерекшеленеді. Елдің резервтері 129,3 млрд долларға бағаланады. Ал мемлекеттік және мемлекет кепілдік берген сыртқы қарыз көлемі 34 млрд долларды құрайды. Яғни резерв көлемі сыртқы қарыздан 3,8 есе көп. Бұл – салыстырмалы деректер ұсынылған өңір елдері арасындағы ең жоғары көрсеткіш.

Қазақстанның мемлекеттік қарызы ЖІӨ-нің 24,6%-ына тең. Шетелден келетін ақша аударымдарының көлемі ЖІӨ-нің небәрі 0,1%-ын құрайды. Ал шетелдік көмекке тәуелділік жалпы ұлттық табыстың 0,03%-ына тең.

Осылайша, Орталық Азия халқының төрттен бірі Қазақстанда тұрғанымен, еліміз өңір экономикасының жартысынан астамын, жалпы экспорттың үштен екісін және жинақталған тікелей шетелдік инвестициялардың шамамен 69%-ын қамтамасыз етеді. Бұл көрсеткіштер экономикасының жалпы көлемі жарты триллион доллардан асқан Орталық Азиядағы Қазақстанның экономикалық салмағын айқын көрсетеді.

Экономика Центральной Азии достигла $543 млрд: Казахстан формирует больше половины

Экономика Центральной Азии превысила отметку в полтриллиона долларов, при этом на Казахстан приходится более половины совокупного ВВП региона. Одновременно страна занимает ведущие позиции в Центральной Азии по объему экспорта и накопленных иностранных инвестиций.

По данным The Times of Central Asia, совокупный ВВП Казахстана, Узбекистана, Туркменистана, Кыргызстана и Таджикистана оценивается в $543 млрд. Из этой суммы $306 млрд приходится на Казахстан.

Для сравнения, экономика Узбекистана составляет $147 млрд, Туркменистана - $50 млрд, Кыргызстана - $23 млрд, Таджикистана - $18 млрд.

Казахстан обеспечивает две трети экспорта региона

Еще заметнее доля Казахстана во внешней торговле. Общий объем экспорта стран Центральной Азии составляет $139 млрд, причем $92 млрд, или 66%, приходится на Казахстан.

Узбекистан обеспечивает 23% регионального экспорта - $32 млрд, Туркменистан - 5%, или $7 млрд, Кыргызстан - 4%, или $6 млрд, а Таджикистан - около 1%, или $1,6 млрд. Для Казахстана и Таджикистана в обзоре использованы данные за 2024 год.

Таким образом, Казахстан остается главным экспортным центром Центральной Азии, обеспечивая около двух третей общего показателя пяти стран.

Почти 70% иностранных инвестиций приходится на Казахстан

Существенна роль страны и в привлечении международного капитала. Накопленный объем прямых иностранных инвестиций в Центральной Азии оценивается в $220,5 млрд.

На Казахстан приходится $151,3 млрд, или 68,6% от общего объема. Далее следуют Туркменистан - $44,6 млрд, Узбекистан - $16,7 млрд, Кыргызстан и Таджикистан - по $4 млрд.

При этом Казахстан формирует столь значительную часть региональной экономики при относительно небольшой доле населения. Из 83,6 млн жителей Центральной Азии в стране проживают около 21 млн человек, или 25%. Для сравнения, на Узбекистан приходится 44% населения региона - около 37 млн человек.

Финансовые показатели также выделяют Казахстан среди соседей. Объем резервов страны оценивается в $129,3 млрд, тогда как государственный и гарантированный государством внешний долг составляет $34 млрд. Таким образом, резервы превышают его в 3,8 раза - это самый высокий показатель среди стран региона, по которым представлены сопоставимые данные.

Государственный долг Казахстана составляет 24,6% ВВП. Доля денежных переводов из-за рубежа оценивается всего в 0,1% ВВП, а зависимость от иностранной помощи - в 0,03% валового национального дохода.

В результате Казахстан при четверти населения Центральной Азии обеспечивает более половины ее экономики, две трети экспорта и почти 69% накопленных прямых иностранных инвестиций. Эти показатели определяют вес страны в регионе, экономика которого уже превысила отметку в полтриллиона долларов.