Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетінің оқытушысы, PhD, доцент:

–  Әлия Ахметкәрімқызы, өзіңіз түлегі болған Қ.Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетінде бүгінде оқытушы ретінде еңбек етіп жүрсіз. Студенттік шақ пен бүгінгі қызметіңізді салыстырғанда қандай сезімде боласыз?

– Студенттік кезең – адамның кәсіби және тұлғалық қалыптасуының ең маңызды белестерінің бірі. Аталған университетте білім алған жылдарым мен үшін терең білім мен ғылыми ізденістің, ізгі құндылықтар мен академиялық мәдениеттің негізі қаланған ерекше кезең болды. Сол жылдары білім берген ұстаздарымның кәсібилігі, ғылымға деген адалдығы және студентке деген жауапкершілігі менің педагогикалық ұстанымдарымның қалыптасуына зор ықпал етті.

Бүгінде осы қарашаңырақта оқытушы ретінде еңбек ету – мен үшін үлкен мәртебе әрі жауапкершілік. Кезінде өзім тәлім алған білім ордасында болашақ мамандарды даярлауға үлес қосу ерекше мақтаныш сезімін ұялатады. Студент кезімде ұстаздарыма қызыға қарасам, бүгін сол сенімді ақтап, жас ұрпақтың кәсіби қалыптасуына ықпал етуге тырысамын. Университеттің ғылыми әлеуеті мен академиялық ортасы үздіксіз ізденуге, білім мен тәжірибені ұштастыруға мүмкіндік беріп келеді.

–  «Бастауыш сынып пәндерін интеграциялау негізінде білім сапасын арттыру» тақырыбындағы докторлық зерттеуіңіздің негізгі жаңалығы қандай болды?

– Докторлық зерттеуімнің негізгі мақсаты – бастауыш сыныптағы пәндерді интеграциялау арқылы білім алушылардың оқу жетістіктерін арттырудың ғылыми-әдістемелік негіздерін айқындау болды. Зерттеу барысында пәндер арасындағы мазмұндық байланыстарды жүйелі ұйымдастыру оқушылардың функционалдық сауаттылығын, сыни ойлауын, шығармашылық қабілетін және алған білімін өмірлік жағдаяттарда қолдану дағдыларын тиімді дамытатыны ғылыми тұрғыдан негізделді. Сонымен қатар бастауыш білім мазмұнын кіріктіріп оқытуға арналған әдістемелік модель мен оны жүзеге асырудың педагогикалық шарттары ұсынылды.

Зерттеу нәтижелері теориялық қана емес, практикалық тұрғыдан да өз тиімділігін көрсетті. Ұсынылған әдістемелік тәсілдер эксперименттік жұмыстар барысында білім сапасының артуына оң әсер еткені анықталды. Бүгінде білім беру жүйесінде құзыреттілікке негізделген оқыту басымдыққа ие болғандықтан, пәндерді интеграциялау оқушылардың білімді тұтас қабылдауына, пәнаралық байланысты нығайтуға және оқу үдерісінің тиімділігін арттыруға мүмкіндік беретін маңызды педагогикалық бағыттардың бірі деп санаймын.

– Түркияда постдокторантурадан өтіп, Қазақстан мен Түркияның бастауыш мектептеріндегі ана тілі оқулықтарын салыстырмалы түрде зерттедіңіз. Екі елдің білім беру жүйесінен қандай ерекшеліктерді байқадыңыз?

– Зерттеу барысында екі елдің де білім беру жүйесі ұлттық құндылықтарды дәріптеуге, оқушылардың тілдік құзыреттілігін дамытуға және тұлғаның жан-жақты қалыптасуына ерекше мән беретіні байқалды. Сонымен қатар оқулықтардың құрылымы мен мазмұнында көптеген ортақ ұстанымдар болғанымен, оларды жүзеге асыру тәсілдерінде өзіндік ерекшеліктер бар.

Түркия тәжірибесінде мәтін арқылы функционалдық сауаттылықты дамытуға, оқылым мәдениетін қалыптастыруға, оқушының өз ойын еркін жеткізуіне және өмірмен байланысты тапсырмалардың үлесін арттыруға көбірек көңіл бөлінеді. Ал Қазақстанда соңғы жылдары жаңартылған білім беру мазмұны аясында құзыреттілікке негізделген оқыту жүйесі қарқынды дамып келеді. Екі елдің тәжірибесі көрсеткендей, ұлттық ерекшелікті сақтай отырып, оқыту әдістемесін халықаралық тәжірибемен үйлестіру білім сапасын арттырудың маңызды алғышарты болып табылады.

Ізденушілігімнің арқасында Түркия Республикасының Түркия зерттеу стипендиялары (Turkiye arastirma burslari) бағдарламасы аясында бір жылдық зерттеу грантын жеңіп алып, Анкара қаласындағы Гази университетінде «Түркия мен Қазақстанның бастауыш мектептеріндегі ана тілі оқулықтарын салыстырмалы зерттеу» тақырыбында зерттеу жүргізіп, постдокторантураны тәмәмдадым. Зерттеу нәтижесінде бірнеше мақалалар жариялап, халықаралық конференциялар мен халықаралық конгресте баяндамалар жасадым және де бір мақала импакт факторлы Bilig журналына жарияланды.

–  Шетелдік тәжірибенің қай тұстарын Қазақстанның бастауыш білім беру жүйесіне енгізуге болады деп ойлайсыз?

– Әлемдік тәжірибені зерделеу барысында кез келген елдің білім беру моделін сол қалпында көшіру тиімді нәтиже бермейтінін аңғаруға болады. Ең бастысы – ұлттық білім беру жүйесінің ерекшеліктерін сақтай отырып, озық тәжірибелерді ғылыми тұрғыдан бейімдеу. Менің ойымша, Қазақстанның бастауыш білім беру жүйесінде пәнаралық ықпалдастықты күшейту, жобалық және зерттеушілік оқытуды кеңінен қолдану, оқушының функционалдық сауаттылығын дамытуға бағытталған тапсырмалардың үлесін арттыру өзекті бағыттардың бірі болып қала береді.

Сонымен қатар халықаралық тәжірибеде мұғалімдердің кәсіби дамуына ерекше көңіл бөлінеді. Педагогтердің үздіксіз білім алуы, тәжірибе алмасуы, тәлімгерлік институтының дамуы және ғылыми зерттеулерді оқу үдерісімен ұштастыруы білім сапасының артуына ықпал етеді. Осы бағыттарды отандық тәжірибемен тиімді үйлестіру арқылы бастауыш білім беру жүйесінің сапасын жаңа деңгейге көтеруге мүмкіндік бар деп есептеймін.

– Қазіргі студенттерді педагогикалық мамандыққа қызықтыру үшін жоғары оқу орындары қандай жұмыстарға басымдық беруі керек?

– Қазіргі жастар мамандық таңдауда еңбек нарығының сұранысына, кәсіби даму мүмкіндігіне және жеке қызығушылығына ерекше мән береді. Сондықтан жоғары оқу орындары педагогикалық мамандықтың қоғамдағы стратегиялық рөлін жан-жақты насихаттап қана қоймай, болашақ мұғалімнің кәсіби әлеуетін дамытуға бағытталған заманауи білім беру ортасын қалыптастыруы қажет. Ол үшін тәжірибеге бағдарланған оқыту, цифрлық педагогика, академиялық ұтқырлық бағдарламалары және халықаралық серіктестік жобалары кеңінен жүзеге асырылуы маңызды.

Сонымен бірге студенттердің ғылыми-зерттеу жұмыстарына қатысуына, инновациялық жобалар әзірлеуіне, мектептермен тығыз байланыста кәсіби тәжірибеден өтуіне қолайлы жағдай жасалуы тиіс. Болашақ педагог өз мамандығының әлеуметтік маңызын, шығармашылық мүмкіндігін және кәсіби өсу перспективаларын жоғары оқу орнында жүрген кезден-ақ сезінуі қажет. Осындай жүйелі жұмыстар ғана педагогикалық мамандықтың беделін арттырып, бәсекеге қабілетті әрі жаңашыл мұғалімдерді даярлауға мүмкіндік береді.

– Бүгінде университетте болашақ педагогтерді даярлау ісінде қандай оң өзгерістер мен жаңа мүмкіндіктерді ерекше атар едіңіз?

– Қазіргі таңда жоғары педагогикалық білім беру жүйесінде болашақ мұғалімдерді даярлау сапасын арттыруға бағытталған бірқатар маңызды өзгерістер жүзеге асырылып келеді. Әсіресе білім беру бағдарламаларының еңбек нарығының талаптарына сәйкестендірілуі, тәжірибеге бағдарланған оқыту үлесінің артуы және цифрлық технологиялардың оқу үдерісіне кеңінен енгізілуі – педагог кадрларын даярлаудың сапасын жаңа деңгейге көтеруде. Сонымен қатар студенттердің академиялық ұтқырлық бағдарламаларына қатысуы, халықаралық ғылыми жобаларға тартылуы және шетелдік жоғары оқу орындарымен бірлескен білім беру бағдарламалары олардың кәсіби көкжиегін кеңейтуге мүмкіндік береді.

Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетінде де болашақ педагогтерді даярлауда осы бағыттарға ерекше көңіл бөлінуде. Университетте студенттердің зерттеушілік мәдениетін қалыптастыру, цифрлық педагогикалық құзыреттілігін дамыту, инновациялық оқыту технологияларын меңгерту және мектептермен серіктестікті нығайту бағытында жүйелі жұмыстар жүргізілуде. Мұндай мүмкіндіктер болашақ мұғалімдердің кәсіби даярлығын күшейтіп қана қоймай, олардың өзгермелі білім беру кеңістігіне бейімделуіне де оң ықпал етеді.

– Ғылыми зерттеу мен аудиториядағы оқытушылық қызметті қатар алып жүрудің өзіндік ерекшелігі қандай?

– Ғылыми зерттеу мен оқытушылық қызмет – бір-бірімен өзара тығыз байланысты үдерістер. Ғылыми ізденіс оқытушының кәсіби деңгейін үнемі жетілдіріп, оқу үдерісіне жаңа ғылыми нәтижелер мен инновациялық әдістерді енгізуге мүмкіндік береді. Ал аудиториядағы жұмыс зерттеу барысында туындайтын өзекті мәселелерді айқындап, оларды ғылыми тұрғыдан зерделеуге негіз болады. Сондықтан бұл екі бағыт бірін-бірі толықтырып, педагогтің кәсіби дамуына оң әсер етеді.

Әрине, ғылыми зерттеу жүргізу мен дәріс беру үлкен жауапкершілік пен уақытты тиімді жоспарлауды талап етеді. Дегенмен студенттердің ғылыми ізденіске қызығушылығын арттыру, оларды зерттеу мәдениетіне баулу және ғылыми жобаларға тарту арқылы бұл екі қызметтің тиімді байланысын қамтамасыз етуге болады. Қазіргі жоғары білім беру жүйесінде оқытушы тек білім беруші ғана емес, ғылыми жетекші, зерттеуші және инновациялық идеялардың бастамашысы болуы тиіс деп есептеймін.

–  100-ден астам ғылыми еңбек жариялаған ғалым ретінде жас зерттеушілерге қандай кеңес берер едіңіз?

– Ғылым – табандылықты, жүйелі еңбекті және үздіксіз ізденісті талап ететін сала. Сондықтан жас зерттеушілерге ең алдымен ғылыми адалдық қағидаларын берік ұстануға, зерттеу мәселесін терең зерделеуге және ғылыми жаңалыққа ұмтылуға кеңес берер едім. Зерттеу тек ғылыми дәреже алу құралы емес, қоғамдағы өзекті мәселелердің тиімді шешімін ұсынуға бағытталған интеллектуалдық қызмет екенін әрдайым есте ұстау қажет.

Сонымен қатар халықаралық ғылыми әдебиеттермен тұрақты жұмыс істеу, шетелдік тәжірибені зерделеу, академиялық ағылшын тілін жетілдіру және ғылыми мақалаларды беделді халықаралық басылымдарда жариялауға ұмтылу маңызды. Ғылыми жолда жетістікке жетудің басты кепілі – үздіксіз оқу, кәсіби жауапкершілік және өз ісіне деген адалдық. Жас ғалым әрбір зерттеуін ғылым мен қоғамның дамуына қосылған нақты үлес ретінде қабылдаса, оның еңбегі де нәтижелі болады.

– Алдағы уақытта педагогика ғылымында қандай бағыттарды тереңірек зерттеуді жоспарлап отырсыз?

– Алдағы ғылыми жоспарларым бастауыш білім беруді жетілдірудің заманауи бағыттарын зерттеумен тығыз байланысты. Атап айтқанда, бастауыш сыныптарда пәндерді интеграциялау әдістемесін одан әрі дамыту, функционалдық сауаттылықты қалыптастырудың тиімді тетіктерін ғылыми тұрғыдан негіздеу және цифрлық білім беру технологияларын оқу үдерісіне кіріктіру мәселелеріне ерекше назар аударуды көздеп отырмын. Сонымен қатар білім сапасын арттыруға ықпал ететін инновациялық педагогикалық модельдерді әзірлеу де зерттеу бағытымның маңызды бөлігі болып қала береді.

Сондай-ақ халықаралық ғылыми ынтымақтастық аясында салыстырмалы педагогика бағытындағы зерттеулерді жалғастырып, Қазақстан мен шетелдің бастауыш білім беру тәжірибелерін зерделеуді жоспарлап отырмын. Мұндай зерттеулер ұлттық білім беру жүйесін халықаралық тәжірибемен сабақтастыра отырып жетілдіруге мүмкіндік береді деп есептеймін. Ғылымның басты мақсаты – теориялық жаңалық ұсынумен қатар, оның нәтижесін білім беру практикасына тиімді енгізу. Сондықтан алдағы жұмыстарым да осы қағидатқа негізделетін болады.

Әңгімелескен – Айнұр ОҢҒАРБАЙ