Түркістан облысы еліміздің агроөнеркәсіптік саласында жетекші орын алатын стратегиялық маңызы жоғары өңірлердің бірі болып саналады. Облыс табиғи-климаттық ерекшеліктері мен ауыл шаруашылығына бейімделген жер көлемінің молдығы арқылы республикадағы аграрлық өндірістің негізгі тіректерінің біріне айналды. Бүгінде Қазақстандағы ауыл шаруашылығы жалпы өнімінің шамамен 13 пайызы осы өңірдің үлесіне тиесілі. Бұл көрсеткіш Түркістан облысының ел экономикасы мен азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етудегі маңызын айқын көрсетеді.

Әсіресе, облыстың суармалы егіншілік саласындағы әлеуеті жоғары бағаланады. Республикадағы суармалы жерлердің төрттен бір бөлігі, яғни 554 мың гектардан астам алқап Түркістан облысында орналасқан. Бұл өңірде мақта, жүгері, көкөніс, бақша, жеміс-жидек және мал азығы дақылдарын мол көлемде өсіруге мүмкіндік береді. Сонымен қатар, суармалы егіншілік ауыл шаруашылығы өнімдерінің өнімділігін арттырып қана қоймай, экспорттық әлеуеттің де ұлғаюына жол ашып отыр.

Алайда соңғы жылдары әлем бойынша климаттың өзгеруі, жауын-шашын көлемінің азаюы және трансшекаралық өзендердегі су көлемінің төмендеуі су ресурстарын тиімді пайдалануды күн тәртібіндегі ең өзекті мәселелердің біріне айналдырды. Әсіресе, оңтүстік өңірлерде су тапшылығының жиі сезілуі ауыл шаруашылығында жаңа технологияларды енгізудің маңызын арттырды. Осыған байланысты су үнемдеу технологияларын қолдану Түркістан облысы үшін стратегиялық бағыт ретінде айқындалды.

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев халыққа арнаған Жолдауында ауыл шаруашылығында суды тиімді пайдалану мәселесіне ерекше тоқталып, су үнемдейтін озық технологияларды жедел енгізу қажеттігін атап өткен болатын. Президент тапсырмасына сәйкес, елімізде мұндай технологиялардың көлемін жыл сайын кемінде 150 мың гектарға арттыру міндеті қойылды. Бұл бастама Түркістан облысында нақты жобалар арқылы жүзеге асырылып келеді.

Бүгінде өңірде су үнемдеу технологияларын өндіретін және енгізетін өндірістік база қалыптасып келеді. Түркістан облысында жаңбырлатып және тамшылатып суару жүйелерін шығаратын бірнеше ірі кәсіпорын іске қосылды. Атап айтқанда, BNK GROUP LTD, KAZ KIOTI, ХИНЖИН Ирригейшн және TURAN SU секілді кәсіпорындар заманауи суару құрылғыларын өндірумен айналысып келеді. Бұл зауыттардың іске қосылуы отандық агросекторды импортқа тәуелділіктен азайтып қана қоймай, жаңа жұмыс орындарын ашуға және өңір экономикасының дамуына серпін берді.

Жалпы құны 25,7 млрд теңгені құрайтын аталған жобалардың жылдық өндірістік қуаттылығы 163 мың гектар алқапты қамтуға мүмкіндік береді. Оның ішінде 73 мың гектар жерге тамшылатып суару, ал 90 мың гектарға жаңбырлатып суару технологияларын енгізуге жағдай жасалған. Бұл көрсеткіштер Түркістан облысының су үнемдеу технологияларын енгізуде республика көлемінде көшбасшы өңірлердің біріне айналып келе жатқанын көрсетеді.

Қазіргі таңда облыста 114 мың гектар алқапқа су үнемдеу технологиялары енгізілген. Бұл жалпы суармалы жер көлемінің шамамен 20 пайызына тең. Заманауи технологияларды енгізу арқылы шаруалар суды үнемдеп қана қоймай, өнім сапасы мен өнімділігін де арттырып отыр. Мәселен, тамшылатып суару жүйесі арқылы су тікелей өсімдік тамырына жеткізіліп, артық су шығыны азаяды. Ал жаңбырлатып суару тәсілі ылғалды біркелкі таратып, топырақтың құнарлылығын сақтауға ықпал етеді.

Мамандардың айтуынша, су үнемдеу технологиялары ағын суды 1,5–2 есеге дейін үнемдеуге мүмкіндік береді. Сонымен қатар ауыл шаруашылығы дақылдарының өнімділігі 2–3 есеге дейін артады. Бұл әсіресе су тапшылығы сезілетін аймақтар үшін аса маңызды. Өнім көлемінің артуы шаруалардың табысын көбейтіп, ауыл халқының әлеуметтік жағдайының жақсаруына оң әсер етеді.

Өңірде бұл бағыттағы жұмыстар алдағы жылдары да жалғасады. Қосымша құны 6 млрд теңгені құрайтын, 30 мың гектар алқапты қамтитын тағы екі кәсіпорынды іске қосу жоспарланған. Жаңа жобалар іске асқан жағдайда шаруалардың заманауи техника мен технологияларға қолжетімділігі артып, ауыл шаруашылығындағы еңбек өнімділігі еселене түспек.

Су тапшылығын төмендету және трансшекаралық каналдарға тәуелділікті азайту мақсатында облыста жыл сайын кемінде 50 мың гектар жерге су үнемдеу технологияларын енгізу көзделген. Бұл бағытта әсіресе Мақтаарал ауданы, Жетісай ауданы және Шардара ауданы секілді оңтүстік аудандарға басымдық берілуде. Аталған аудандарда егістік көлемі үлкен болғандықтан және су тапшылығы жиі байқалатындықтан, жаңа технологияларды енгізу аса маңызды саналады. 2026 жылға әр ауданға 8 мың гектардан жоспар бекітілген.

Қазіргі таңда облыс көлемінде 34 мың гектар алқапта су үнемдеу технологияларын енгізу жұмыстары жүргізілуде. Бұл бастамаларды қаржыландыру үшін республикалық бюджеттен 2026 жылға 31,3 млрд теңге қарастырылған. Қаржы суару жүйелерін жаңғыртуға, инфрақұрылымды дамытуға, жаңа технологияларды сатып алуға және шаруаларға мемлекеттік қолдау көрсетуге бағытталмақ.

Мемлекет тарапынан берілетін субсидиялар да шаруалардың су үнемдеу технологияларына деген қызығушылығын арттырып отыр. Қазіргі таңда тамшылатып және жаңбырлатып суару жүйелерін орнатуға жұмсалған шығындардың белгілі бір бөлігі мемлекет тарапынан өтеледі. Бұл ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілерге үлкен қолдау болып саналады.

Су үнемдеу технологияларын енгізу тек экономикалық тиімділікпен шектелмейді. Оның экологиялық маңызы да зор. Суды тиімді пайдалану арқылы өзен-көлдер мен су қоймаларындағы ресурстар сақталып, топырақтың тұздану деңгейі төмендейді. Сонымен қатар, жердің құнарлылығы сақталып, қоршаған ортаға түсетін салмақ азаяды. Бұл өз кезегінде ауыл шаруашылығын тұрақты дамытуға мүмкіндік береді.

Жалпы алғанда, Түркістан облысы су үнемдеу технологияларын кеңінен енгізу арқылы аграрлық секторды жаңа деңгейге көтеруге бағытталған кешенді жұмыстарды жүйелі түрде жүзеге асырып келеді. Бұл бастамалар өңірдің ауыл шаруашылығы саласының бәсекеге қабілеттілігін арттырып қана қоймай, елдің азық-түлік қауіпсіздігін нығайтуға, экспорттық әлеуетін көтеруге және су ресурстарын тиімді басқаруға үлкен үлес қоспақ. Алдағы жылдары атқарылатын жұмыстар нәтижесінде Түркістан облысы су үнемдеу технологияларын қолдану бойынша Орталық Азиядағы озық аграрлық аймақтардың біріне айналуы әбден мүмкін.