АҚШ пен Израильдің Иранға қарсы  әскери әрекеттері әлем жұртшылығына  жаңа сабақтар ғана емес, сонымен қатар көптеген сұрақтар да тудырды. Иранның жоғары әскери-саяси және рухани басшылығының орналасқан жерін АҚШ қалай анықтаған? Жойқын соққыларға Иран қалайша төтеп берді? Айтқанынан қайтпайтын АҚШ кейінірек келіссөздерге не үшін келісті? Бұл сұрақтар жауапсыз күйінде қалып отыр.

Ресми түрде бұл шабуыл Иранның ядролық бағдарламасына байланысты қауіптермен түсіндірілді. АҚШ пен Израиль Иран тарапынан төнген қауіптің алдын алу қажеттігін алға тартты. Бастапқы жоспар бойынша соққы Иранның Жоғары қорғаныс кеңесінің апталық отырысы кезінде жасалуы тиіс болған. Бұл кездесу Тегерандағы «Пастер» кешенінде өтіп, оған елдің негізгі күштік құрылымдарының жетекшілері қатысады деп жоспарланған. Мұндай соққы Иранның басқару жүйесін толық күйретіп, жоғары лауазымды тұлғаларды бір мезетте жоюға бағытталған еді.

 28 ақпанда Израиль 200-ден астам F-35 және F-16 жойғыш ұшақтарын пайдаланып, Иран аумағындағы 500-ге жуық нысанға соққы жасады. Бұл ел тарихындағы ең ауқымды әуе операцияларының бірі болды. Бір мезетте АҚШ 400-ден астам «Tomahawk» қанатты зымыранын ұшырды. Иранның негізгі ядролық нысандары – Натанз бен Фордоға соққы беру үшін АҚШ-тың Орталық қолбасшылығы алты В-2А стратегиялық бомбалаушы ұшағын қолданды. Олар әрқайсысы 2,5 тонна жарылғыш зат алып жүретін, бетон мен тау жыныстарын тесіп өтетін қуатты GBU-57 типті бомбалармен қаруланған.

Сондай-ақ Исфахан қаласындағы ядролық зерттеу орталығы мен Натанз зауытына теңізден қанатты зымырандармен соққы берілді. Бұл әрекеттер ең қорғалған нысандардың да осал екенін көрсетуге бағытталған күш демонстрациясы ретінде бағаланды. Осыдан кейін АҚШ президенті Дональд Трамп операцияның сәтті аяқталғанын мәлімдеп, Иранның ядролық инфрақұрылымы толық жойылды деген мәлімдеме жасады.

Алайда іс жүзінде жағдай басқаша болды. Фордо зауыты таудың астында, ондаған метр тереңдікте орналасқан. Табиғи геологиялық қабаттар жарылыс толқынын әлсіретіп, нысанның беріктігін арттырған. Сонымен қатар қолданылған құрылыс материалдарының сапасы да жоғары болғаны анықталды. Нәтижесінде нысандар толық жойылған жоқ.

АҚШ қолданған «Tomahawk» зымырандары Иран аумағындағы көптеген әскери нысандарды қамтығанымен, олардың саны ауқымды соғыс үшін жеткіліксіз болды. Израиль авиациясы да қару-жарақ зауыттары мен зымыран өндірісіне қатысты нысандарды нысанаға алды.

Соған қарамастан, Иран әлсіреген жоқ. Керісінше, ол күтпеген қарсылық көрсетті. Иран аймақтағы АҚШ-тың 20-ға жуық әскери базасына жауап ретінде баллистикалық зымырандармен соққы жасап, Ормуз бұғазын жапты. Сонымен қатар «Fateh-110», «Fateh-313» сияқты зымырандар қолданылды.

Соғыс барысында Иран «Кадр», «Хоррамшахр», «Хайбершакан» секілді ауыр зымырандарды да іске қосты. Ал алғаш рет қолданылған «Кейбар-Шекан» зымыраны 2000 шақырымға дейін ұшып, жоғары дәлдікпен нысаналарды жоя алатынын көрсетті. Ұшқышсыз ұшатын аппараттар да кеңінен пайдаланылды. Соның нәтижесінде АҚШ-тың аймақтағы бірқатар әскери нысандарына соққы жасалды.

Ең үлкен тосынсыйлардың бірі – Иранның жаңа «Саджиль» баллистикалық зымыранын қолдануы болды. Бұл көп бөлікті оқтұмсықтары бар, аса жылдам және дәлдігі жоғары қару америкалық және израильдік әуе қорғаныс жүйелеріне қауіп туғызды.

АҚШ пен Израиль әуе кеңістігінде толық үстемдікке ие екенін мәлімдегенімен, нақты жағдай бұған қайшы болды. Соғыс барысында коалиция айтарлықтай шығынға ұшырады. Бірқатар әскери ұшақтар, дрондар мен техника жойылды. Бұл Иранның әуе қорғаныс жүйесінің тиімділігін көрсетті.

Иран радиолокациялық емес, арнайы оптикалық жүйелерді пайдаланып, қарсылас техникасын анықтауда жаңа тәсілдер қолданды. Мұндай жүйелер сигнал шығармайтындықтан, оларды анықтау қиынға соқты. Бұл туралы батыстық сарапшылар да атап өтті.

Жалпы алғанда, АҚШ Иранның әскери әлеуетін дұрыс бағаламағаны байқалды. Елде жүздеген мың зымыран мен реактивті снарядтар қоры бар, олардың ішінде жоғары дәлдікті қарулар да жеткілікті. Сонымен қатар мыңдаған баллистикалық зымырандар түрлі қашықтықтағы нысандарды жоюға қабілетті.

Бір сөзбен айтқанда, Трамптың жоспары күл-талқан болды.