Қазақстанда отбасыларды, ата-аналарды, мүгедектігі бар азаматтарды және ардагерлерді әлеуметтік қолдау мемлекеттік саясаттың басты бағыттарының бірі болып қала береді. 

ТМД елдеріндегі жәрдемақылар мен әлеуметтік төлемдер көлемін салыстыру Қазақстанның бірнеше санат бойынша көш бастап тұрғанын көрсетті.

Елдегі төлем көлемі көрші мемлекеттердің көрсеткішінен айтарлықтай жоғары. Ал кей бағыттар бойынша айырмашылық бірнеше есеге дейін жетеді. Бұл аналарды, балалы отбасыларды, көпбалалы ата-аналарды, мүгедектігі бар бала тәрбиелеп отырған азаматтарды және Ұлы Отан соғысының ардагерлерін қолдауға қатысты.

Жүктілік пен босануға байланысты төлем: Қазақстан – абсолют көшбасшы

ТМД елдері арасында жүктілік пен босануға байланысты біржолғы әлеуметтік төлем көлемі бойынша Қазақстан ең жоғары көрсеткіш көрсетіп отыр.

Орташа төлем көлемі:

    • Қазақстан – 1 206 397 теңге 

    • Ресей – 773 000 теңге 

    • Беларусь – 463 000 теңге 

    • Әзербайжан – 318 000 теңге 

    • Өзбекстан – шамамен 90 200 теңге 

Осылайша, Қазақстандағы орташа төлем Ресейдегі ең төменгі көрсеткіштен шамамен 1,5 есе жоғары болса, кей ТМД елдерінің төлемінен 3–10 есеге дейін артық.

Жас отбасылар үшін мұндай төлемдердің маңызы зор. Себебі дәл бала дүниеге келетін кезеңде медициналық қызмет, тамақ, балалар тауарлары, киім-кешек, жиһаз және нәресте күтіміне байланысты шығын күрт көбейеді.

Декреттік төлемнің жоғары болуы отбасыларға қаржылық тұрақтылықты көбірек сезінуге мүмкіндік беріп, отбасы бюджетіне түсетін салмақты азайтады.

Бала күтіміне арналған жәрдемақы бойынша да Қазақстан алда

Қазақстан мен өзге елдер арасындағы айтарлықтай айырмашылық бала бір жарым жасқа толғанға дейін төленетін ай сайынғы жәрдемақы көлемінен де байқалады.

Жәрдемақы көлемі:

    • Қазақстан – 86 552 теңге 

    • Ресей – 66 973 теңге 

    • Өзбекстан – 31 266 теңге 

    • Әзербайжан – 12 823 теңге 

    • Қырғызстан – 6 804 теңге 

Тіпті Ресеймен салыстырғанда да Қазақстандағы жәрдемақы жоғары. Ал Орталық Азия елдерінің кейбірімен салыстырғанда айырмашылық бірнеше есеге жетеді.

Бұл төлемдер отбасылардың күнделікті шығынын жабуға көмектеседі. Оның ішінде бала тағамы, жөргек, дәрі-дәрмек, тұрмыстық заттар мен коммуналдық төлемдер бар. Әсіресе сәби туғаннан кейін уақытша жұмыс істемейтін аналар үшін мұндай қолдаудың маңызы ерекше.

Көпбалалы отбасыларды қолдау – өңірдегі ең жоғары деңгейдің бірі

Қазақстан көпбалалы отбасыларды қолдауға да ерекше көңіл бөліп отыр.

Жәрдемақы көлемі:

    • Қазақстан – 69 330 теңге 

    • Әзербайжан – 40 801 теңге 

    • Беларусь – 33 200 теңге 

    • Өзбекстанда мұндай бөлек жәрдемақы қарастырылмаған 

Көпбалалы отбасыларға арналған жеке жәрдемақының болуы мемлекет бірнеше бала тәрбиелеп отырған ата-аналарды қолдауға және өсіп жатқан шығындардың бір бөлігін өтеуге мүдделі екенін көрсетеді.

Балалар саны көбейген сайын тамақ, киім-кешек, оқу, үйірмелер, жол ақысы мен медициналық қызметке кететін шығын да артады. Сондықтан тұрақты мемлекеттік төлемдер көптеген отбасы үшін маңызды қолдау болып отыр.

Мүгедектігі бар бала тәрбиелеп отырған азаматтарға төлем көлемі ең жоғары

Әлеуметтік саясаттағы ең маңызды бағыттардың бірі – мүгедектігі бар бала тәрбиелеп отырған отбасыларды қолдау. Бұл көрсеткіш бойынша да Қазақстан ТМД елдерінің арасында бірінші орында тұр.

Жәрдемақы көлемі:

    • Қазақстан – 81 871 теңге 

    • Ресей – 71 700 теңге 

    • Беларусь – 66 600 теңге 

    • Қырғызстан – 45 975 теңге 

    • Әзербайжан – 29 144 теңге 

    • Өзбекстан – 20 500 теңге 

Қазақстан мүгедектігі бар балаға күтім жасап отырған азаматтарға ең жоғары қаржылық қолдау көрсетіп отыр. Бұл төлем көлемі Өзбекстан мен Әзербайжандағы көрсеткіштен 3–4 есе жоғары.

Мұндай көмек ерекше күтімді қажет ететін балаларды тәрбиелеп отырған отбасылар үшін аса маңызды. Себебі мұндай жанұялар ем-домға, оңалту шараларына, дәрі-дәрмекке, арнайы құрал-жабдықтарға, білім беру мен күтімге тұрақты түрде қаржы жұмсайды.

Көп жағдайда ата-ананың бірі балаға тұрақты күтім жасау үшін толыққанды жұмыстан бас тартуға мәжбүр болады. Сондықтан мемлекеттік қолдау олардың өмір сапасына тікелей әсер етеді.

Қазақстан неге әлеуметтік қолдауды күшейтіп жатыр

Соңғы жылдары Қазақстан әлеуметтік төлемдер жүйесін айтарлықтай кеңейтті. Мемлекет отбасыларды, ана мен баланы, мүгедектігі бар азаматтарды және егде жастағы адамдарды қолдауға басымдық беріп отыр.

Сарапшылар жәрдемақылар көлемінің өсуін бірнеше фактормен байланыстырады:

    • әлеуметтік сақтандыру жүйесінің дамуы; 

    • төлемдердің жыл сайын индекстелуі; 

    • демографиялық саясатты қолдау; 

    • халықтың өмір сүру деңгейін көтеруге ұмтылыс; 

    • атаулы әлеуметтік көмектің күшеюі. 

Инфляция мен өмір сүру құнының өсуі жағдайында жәрдемақылар көлемі халық үшін ерекше маңызды болып отыр. Көптеген отбасы үшін мемлекеттік төлемдер формалды көмек емес, күнделікті шығынды жабуға нақты қолдау саналады.

Қазақстан ТМД кеңістігіндегі ең мықты әлеуметтік пакеттердің бірін қалыптастарды

Әлеуметтік төлемдерді салыстыру Қазақстанның ТМД елдері арасында бірнеше бағыт бойынша көш бастап тұрғанын көрсетеді:

    • жүктілік пен босануға байланысты төлемдер; 

    • бала күтіміне арналған жәрдемақылар; 

    • көпбалалы отбасыларды қолдау; 

    • мүгедектігі бар бала тәрбиелеп отырған отбасыларға төлемдер;

    • Ұлы Отан соғысы ардагерлеріне көрсетілетін көмек. 

Көп жағдайда Қазақстандағы жәрдемақы көлемі көрші мемлекеттердің көрсеткішінен айтарлықтай жоғары. Кей бағыттар бойынша айырмашылық бірнеше есеге дейін жетеді.

Сарапшылардың пікірінше, әлеуметтік қолдаудың жоғары деңгейін сақтау елдегі демографиялық жағдайға, отбасы әл-ауқатына және қоғамдағы тұрақтылыққа оң әсер етуі мүмкін.

Мыңдаған қазақстандық үшін мұндай төлемдер өмірдің ең жауапты әрі күрделі кезеңдерінде – бала дүниеге келгенде, бала тәрбиелегенде, жақындарына күтім жасағанда және аға буынды қолдағанда маңызды тірекке айналып отыр.